અગામી 72 કલાક માટે અમદાવાદ પર લાગેલો રેડ અલર્ટ એક કડક સંકેત છે. શહેરની નીચાણવાળી ગલીઓ, અંડરપાસ, મુખ્ય ટ્રાફિક કોરિડોર અને સાબરમતી નદીકાંઠાની બસ્તીઓ માટે હવે રિસ્ક-મેપિંગ કાગળ પર નહીં, સ્થળ પર દેખાવું જોઈએ. હવામાન વિભાગે અતિભારે વરસાદની વચ્ચે કહ્યું છે કે શહેરી મુવમેન્ટ અને પાણી નીકળવાની પ્રણાલી પર દબાણ વધશે. ઉપરવાસમાંથી સાબરમતીમાં પાણીની આવક વધી રહી છે, એટલે જળસ્તર વધારાની સંભાવના સાથે ચેતવણી તંત્રએ આપી છે. આ ચિત્ર કલાકે કલાકે બદલાય છે. એટલે જોખમને બિંદુવાર વાંચવું અને પગલું દર પગલું તૈયારી કરવી એ જ શહેરસુરક્ષાનું સૂત્ર છે.

જોખમ ક્યાં વધુ, અને કેમ

વરસાદ લાંબો ખેંચાય તો ઓછા ઢાળવાળા અંડરપાસ અને સર્વિસ-રોડ પર પાણી ઝડપથી ભરાય છે, કારણ કે વરસાદી પાણીનું ભારણ ડ્રેનેજની ક્ષમતા કરતાં વધી જાય છે. તાજેતરના અપડેટ મુજબ શહેરમાં જળભરાવ અને ટ્રાફિક જામની શક્યતા ઊંચી છે. સોર્સ સૂચવે છે કે SG હાઈવેના ભાગોમાં પાણી ભરાવાની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે, તેમજ અનેક અંડરપાસ બંધ કરવાના પ્રસંગો આવ્યા છે. આમ છતાં, શહેરભરના બધા અંડરપાસ એકસરખા જોખમમાં છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. વિસ્તારવાર મૂલ્યાંકન અને现场 મોનિટરિંગ જરૂરી છે.

સાબરમતીના કિનારે નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં વસતા પરિવારો માટે વધતા જળપ્રવાહનું જોખમ અલગ છે. ઉપરવાસમાંથી પાણી છોડાતું રહે તો નદીના જળસ્તરમાં વધારો નોંધાઈ શકે છે. સ્થાનિક તંત્ર પરિસ્થિતિ પર નજર રાખે છે, અને જરૂર પડે તો ચેતવણી અથવા સ્થળાંતર જેવા પગલાં લેવાઈ શકે છે. અહીં મૂળ મુદ્દો સમયસર એલર્ટ પ્રાપ્ત કરવાનો અને એની પર તાત્કાલિક પ્રતિભાવ આપવાનો છે.

ચાવીપગલું એ નથી કે વરસાદ પડે ત્યારે શું કરવું, ચાવીપગલું એ છે કે પડતા પહેલાં કોણે શું તૈયાર રાખ્યું છે.

નાગરિકો માટે આજથી લાગુ પડતી પૂર્વસાવચેતીઓ

• બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળો, ખાસ કરીને પીક કલાકોમાં. કામે જવું જરૂરી હોય તો માર્ગ વિકલ્પો પહેલેથી તપાસો, અંડરપાસ ટાળો, અને SG હાઈવે સગાંઠે પાણી ભરાવાની યાદ રાખો.
• શહેર તંત્ર અને હવામાન વિભાગની સત્તાવાર સૂચનાઓને પ્રાથમિકતા આપો. અનધિકૃત ફોરવર્ડને અવગણો.
• ઘરમાં આવશ્યક કિટ તૈયાર રાખો. પાણીપ્રૂફ પાઉચમાં દસ્તાવેજો, દવાઓ, ટોર્ચ, પાવરબેંક, બાળકોના દૂધ અને ડાયપર, વૃદ્ધોના જરૂરી સાધનો, અને એક દિવસનું સુકું ખાવાનું રાખો.
• વાહન પાર્કિંગ ઊંચી સપાટી પર કરો. અર્ધા પાણીમાં કાર સ્ટાર્ટ કરવાનો પ્રયત્ન ન કરો, ટો હેલ્પલાઈન નંબર હાથવગો રાખો.
• ઇલેક્ટ્રિકલ સલામતીને પ્રથમ સ્થાન આપો. તળિયા માળમાં પાણી ઘુસવાની શક્યતા જણાય તો મેઈન સ્વિચ બંધ કરવાની યોજના ઘરના તમામ સભ્યો સાથે નક્કી કરો.
• સ્કૂલબસ માર્ગ અંગે શાળાથી નિશ્ચિત માહિતી મેળવો. વિકલ્પ સ્વરૂપે ઘરઆધારિત અભ્યાસ અથવા ઓનલાઈન સૂચનો માટે શાળાનો સંપર્ક રાખો.
• દૈનિક દવા લેતા દર્દીઓ, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને હોમ ઓક્સિજન પર રહેલા દર્દીઓ માટે બેકઅપ રણનીતિ બનાવો. આસપાસના પડોશીના સંપર્ક ક્રમ તૈયાર કરો.
• નદીકાંઠા અને પાણી ભરાયેલા રસ્તાઓની સેલ્ફી ટાળો. દેખાવ માટે કરેલો એક પગલું જીવન માટે જોખમ બની શકે છે.

પડોશ અને સોસાયટીઓ માટે સામૂહિક પગલાં

• વોચ એન્ડ રિપોર્ટ મોડલ શરૂ કરો. સોસાયટી ગેટ, પાર્કિંગ રેમ્પ અને બેસમેન્ટ પ્રવેશદ્વાર પર પાણીની આવક જોવાં માટે વોલન્ટિયર્સ નક્કી કરો.
• કચરો નાળામાં ન જાય તે માટે હાઉસકીપિંગ ટીમ સાથે તાત્કાલિક કચરા સંકલન કરો. વરસાદી પાણીની ગટરો ખુલ્લી રાખો.
• ઇન્ટર્કોમ, વોટ્સએપ ગ્રુપ અને નોટિસબોર્ડ પર એક પેજનું ઇમરજન્સી પ્રોટોકોલ મૂકો. વૃદ્ધ રહેવાસીઓ અને સિંગલ પેરન્ટવાળી ઘરોને પ્રાથમિકતા આપો.
• સોસાયટીના ડીઝલ પમ્પ અથવા સબમર્સિબલ પમ્પની ચકાસણી કરો. પાણી ઊભું રહે ત્યારે કયા પોઇન્ટ પર પમ્પ મૂકવો તેની પહેલેથી ડ્રાય રન કરો.

મ્યુનિસિપલ પ્રતિસાદ કેવી રીતે ચુસ્ત બને

આવતા ત્રણ દિવસ માટે તંત્રનું ધ્યાન સ્પોટ રિસ્પોન્સ અને પારદર્શક માહિતી વહેંચણી પર હોવું જોઈએ.

• ડાયનેમિક બેરિકેડિંગ અને ટાઈમબાઉન્ડ ક્લોશર. જ્યાં પાણીનો સ્તર મર્યાદા વટાવે ત્યાં તરત બેરિકેડ, અને પાણી ઉતરે એટલે નિયંત્રિત રીતે ખુલ્લું. ખાસ કરીને અંડરપાસ અને સર્વિસ-રોડ પર.
• મોબાઈલ ડીવોટરિંગ પમ્પ અને પાવર બેકઅપ. પમ્પ વેન ટીમોને ટ્રાફિક પોલીસ સાથે કોર્ડિનેટ કરો, જેથી થોડા કલાકોમાં પોઈન્ટ ક્લિઅરેન્સ મળી શકે.
• બસ અને એમ્બ્યુલન્સ માટે ગ્રીન કોરિડોર. AMTS અને BRTS રૂટ્સ માટે પૂર્વનિર્ધારિત ડાયવર્ઝન, અને 30 મિનિટે જાહેર અપડેટ.
• વોર્ડ સ્તરે કમાન્ડ પોસ્ટ. ફ્લડ હોટસ્પોટની સૂચિ જાહેર કરો, અને ત્યાંનો લાઈવ અપડેટ એક જ ડેશબોર્ડ પર મૂકો.
• નદી ગેજ પારદર્શિતા. સાબરમતીના ગેજ રીડિંગ અને ઉપરવાસ છોડાણ અંગેનું સમયસાર બુલેટિન એક જ લિંક પર, સામાન્ય ભાષામાં.
• સામુદાયિક શેલ્ટર રેડીનેસ. માટેલાના હાલ્સ અને શાળાઓને તત્કાલ તૈયાર રાખો, પીવાનું પાણી, સેનિટરી પેડ, બાળકો માટે સુરક્ષિત સ્થળ અને મહિલાઓની પ્રાઈવસી પર વિશેષ ધ્યાન.
• મેનહોલ સલામતી. ખુલ્લા મેનહોલને તરત કવર કરો કે સુરક્ષિત ઝોનિંગ કરો, અને ગ્લો માર્કર લગાવો.

આ બધું જેટલું ઝડપથી અને એક જ સ્રોતમાંથી નાગરિક સુધી પહોંચે, એટલું ઓછું ગુંચવણ રહેશે. અતિભારે વરસાદ દરમિયાન અર્ધો પ્રશ્ન માહિતીના અભાવથી ઊભો થાય છે.

ટ્રાફિક અને કામકાજ, શું વાજબી યોજના બને

સર્વિસ ક્ષેત્ર અને ગિગ વર્કમાં દિવસવાર કમાણી પર વરસાદ સીધી અસર કરે છે. સલામતી સાથે કમાણીનું સંતુલન જાળવવા નાના પગલાં કારગર છે.

• ડિલિવરી અને કેબ પ્લેટફોર્મ માટે રેનીંગ ડિસ્ટન્સ કેપ અને અંડરપાસ બ્લેકલિસ્ટ સેટિંગ રાખો. ડ્રાઈવર માટે હાઈ રિસ્ક ઝોનની નોટિફિકેશન ફરજિયાત કરો.
• ઓફિસો માટે સ્ટેગર્ડ શિફ્ટ અને વર્ક ફ્રોમ હોમ વિકલ્પ રાખો, જેથી પીક લોડ ઘટે.
• નાના દુકानदारો માટે પાણીપ્રૂફ કર્ટન અને ઊંચા પ્લેટફોર્મ પર માલ ગોઠવો, અને દિવસની રોકડ ડિજિટલ વૉલેટમાં ખસેડો.

યાદ રાખો, જોખમ ગતિશીલ છે

સોર્સ મુજબ નદીના જળસ્તરમાં વધારો થવાની શક્યતા છે, અને પૂર જેવી સ્થિતિની આશંકા વ્યક્ત થાય છે. સત્ય એ છે કે પરિસ્થિતિ કલાકે કલાકે બદલાય છે. એટલે ચોક્કસ સમયે શું બનશે તે ગેસ કરવા કરતાં આપણે તૈયારી અને પ્રતિભાવની ગુણવત્તા વધારીએ. બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળો, અધિકૃત સૂચનાઓનું પાલન કરો, અને પાણી ભરાયેલા રસ્તા તથા નદી કાંઠે જવાનું ટાળો. સંભાળ સામૂહિક ક્રિયા છે, અને એ જ શહેરને સલામતીના આગળના પાયાથી જોડે છે.

વરસાદ ક્યારે અટકશે તે આપણા હાથમાં નથી. પરંતુ પડતા પહેલાં તૈયાર થવું ચોક્કસ પોતાના હાથમાં છે. આગામી 72 કલાક માટે અમદાવાદને એ જ પાઠ સૌથી વધારે કામનો રહેશે.