ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં 10 તાત્કાલિક કર્મચારી સસ્પેન્ડ થયા. કારણ તરીકે ભરતી અને નાણાકીય અનિયમિતતાઓના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. સસ્પેન્શન અંતિમ નિર્ણય નથી, તે પ્રાથમિક શિસ્તગત પગલું છે. તપાસ ચાલે ત્યાં સુધી કાર્યરત હિતસંઘર્ષ ટાળવો એ હેતુ છે. ફરિયાદો અને દસ્તાવેજી તપાસનો નિષ્કર્ષ આવવાનો બાકી છે, એટલે દોષારોપણ નહીં, પ્રક્રિયાને ચાલવા દેવાની શિષ્ટતા રાખવી જોઈએ.

આ કિસ્સો મૂળમાં ગવર્નન્સ સંસ્કૃતિનો છે. જાહેર યુનિવર્સિટીમાં ભરતી કે ખર્ચની કોઈ પણ પ્રક્રિયા ત્યારે જ નિર્ભર બની રહે છે જ્યારે દરેક કડી પર નિદર્શન, દસ્તાવેજીકરણ અને જવાબદારી સ્પષ્ટ હોય. નિયમ સ્પષ્ટ હોય, ભૂમિકાઓ વહેંચાયેલી હોય, અને દરેક ચુકાદાનો કાગળ પર પથરો રહે, ત્યારે જ શંકા ઘટે છે.

ભરતીની કડીઓ ક્યાં અછાંદસ બને છે

આક્ષેપો ભરતી સાથે જોડાયા હોય ત્યારે જોખમ સામાન્ય રીતે મંજૂર પદોની યાદી, જાહેર જાહેરાત, પાત્રતા ચકાસણી, ઇન્ટરવ્યૂ પેનલની રચના અને ગુણાંકનનો રેકોર્ડ, અને અંતિમ નિયુક્તિ ક્રમ જેવી કડીઓમાં ઊભા થાય છે. જ્યાં કાગળ અધૂરો પડે ત્યાં વિશ્વાસ સરી પડે છે. ઉકેલ સીધો છે. પ્રક્રિયા દસ્તાવેજીકરણ કડક હોવું જોઈએ. સ્ક્રીનિંગ માપદંડ પૂર્વઘોષિત રહે. ઇન્ટરવ્યૂ પેનલમાં બાહ્ય શૈક્ષણિક નિષ્ણાત જોડાય. અને દરેક નિર્ણયનું કારણ લેખિત રહે.

નાણાંમાં મૂળભૂત ચેક્સ કેમ નબળા પડે છે

નાણાં બાબતે શંકા ત્યાં જન્મે છે જ્યાં બિલ પાસ કરતી ઘડીયે પ્રિ ઓડિટ ગાયબ પડે, ત્રણ કોટેશન જેવી ખરીદીની કાળજી છૂટે, અથવા ચુકવણી માટે દોઢ આંખ ચકાસણી ન ચાલે. આવા ખાલીપામાં ગેરસમજ ફેલાય છે. રસ્તો અહીં પણ વ્યાવહારિક છે. સ્પર્ધાત્મક ખરીદી પ્રક્રિયા અનુસરો. જ્યાં લાગુ પડે ત્યાં ખુલ્લી ટેન્ડરિંગ કરો. નાના ખર્ચ હોય ત્યારે પણ કમિટી મિનિટ્સ સાથે પુરાવો રાખો. ઇ ફાઇલિંગ, ઇ ટેન્ડર અને ઇ પેમેન્ટ જેવી ડિજિટલ વ્યવસ્થાઓથી પાછો વળવાનો અવકાશ ઘટે છે અને પછી તપાસ માટે પુરાવો અખૂટ રહે છે.

ગવર્નન્સનો સાર એ છે કે પ્રક્રિયા લોકો ઉપર નહીં પરંતુ નિયમ ઉપર ટેકાય છે.

તપાસ, શિસ્ત અને સુધારો એકસાથે

અનિયમિતતા સંકેત મળતા જ પ્રથમ સ્તરે વહીવટી તપાસ થવી જોઈએ. ફરિયાદોનો દસ્તાવેજી ઑડિટ ટ્રેઇલ બનાવવો. સંબંધિત વિભાગો પાસેથી ફાઇલ નોટિંગ અને ચુકવણી રેકોર્ડ બોલાવવો. જવાબદાર અધિકારીઓનું લેખિત નિવેદન લેવુ̃. તથ્યો ગંભીર ભંગ સૂચવે તો શિસ્તગત કાર્યવાહી અને સુધારાત્મક આદેશ બંને સમકાલીન રીતે આગળ વધે. ઘણી વખત પ્રક્રિયા સુધારાની સૂચિ તૈયાર કરીને નક્કી સમયમર્યાદામાં અમલનો મોનિટરિંગ રિપોર્ટ માંગવો જરૂરી બને છે.

આ બધું એક સતત પ્રેક્ટિસ છે, એક દિવસનો ઝુંબેશ નહીં. નિયમો લખી મૂકવા પૂરતા નથી, તેમનો જીવંત અમલ જ ગવર્નન્સને પ્રાણ આપે છે.

સેવા અટકવી નહીં, વહેંચણી ઝડપી કરો

સમાજ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે તરતનો સવાલ એ છે કે તપાસ દરમિયાન સેવા કેવી રીતે ચાલશે. સસ્પેન્શનથી રોજિંદા શૈક્ષણિક સેવાઓ અટકવી નહીં. સમયસર પરીક્ષા શિડ્યૂલ, પરિણામ, વર્ગો અને સંલગ્ન કોલેજોની માન્ય પ્રક્રિયાઓ સતત રહે. તે માટે કાર્ય વહેંચણી ઝડપથી પુનઃનક્કી કરવી પડે. આંતરિક રીતે કામચલાઉ ચાર્જ સોંપો. સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ હેલ્પડેસ્ક ચલાવો. નાણાંકીય મંજૂરીઓ માટે સ્પષ્ટ ડેલિગેશન ઓર્ડર બહાર પાડો. આવા પગલા વિલંબ વગર લેવાય તો રૂટિન સેવા સ્થિર રહે છે.

વિદ્યાર્થી હિત સુરક્ષિત કરવું એક અલગ સ્તંભ છે. પરીક્ષા વિભાગોની સમયમર્યાદા અખંડિત રહે. સ્કોલરશિપ ચુકવણીઓમાં વિલંબ ન થાય. ડિગ્રી આપતી પ્રક્રિયા અટકી ન રહે. માટે બેકઅપ ટીમો તાત્કાલિક તૈયાર રાખવી જોઈએ. માહિતીપ્રકાશનમાં પારદર્શિતા પ્રથમ પ્રાથમિકતા. વેબસાઇટ અને સૂચનાઓમાં સ્પષ્ટ લખો કે કઈ સેવાઓ પર કોઈ અસર નથી અને ક્યાં વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા અમલમાં છે.

વિશ્વાસ ફરી ગોઠવવાનો રસ્તો

જાહેર સંસ્થાઓ વહેલી તકે પોતાના હિસાબ પુસ્તક પ્રકાશિત કરે, પ્રશ્નો આવે ત્યાં જવાબ આપે, અને સુધારાત્મક પગલાં વિશે સમયાંતરે અપડેટ મૂકે તો શંકા ઘટે છે. નિયંત્રણો કડક કર્યા પછી તેમનો અસરકારક અમલ માપવો પણ જરૂરી છે. ભરતીમાં અરજદારોને સ્ક્રીનિંગ સ્કોરકાર્ડ જોવા મળે, ખરીદીમાં તમામ ઓર્ડર અને બિલનો સંક્ષેપ જાહેર થાય, આવી પારદર્શિતા પગલાં વિશ્વાસમાં વધારો કરે છે.

શિસ્ત અને સંવેદનશીલતા સાથે આગળ વધવું પડે. તપાસ ચાલી રહી હોય ત્યારે કોઈ વ્યક્તિને દોષિત ગણાવવું ન્યાયસંગત નથી. એક તરફ શિસ્ત, બીજી તરફ માનવીય પ્રતિષ્ઠા. સંસ્થાની ભાષા કાળજીપૂર્વકની રહે. હેડલાઇન નહીં, હકીકતો બોલે. અને દરેક દસ્તાવેજમાં સ્પષ્ટ લખાય કે આક્ષેપોની તપાસ ચાલુ છે.

અંતમાં વાત કાગળથી આગળની છે. ગવર્નન્સ સંસ્કૃતિ છે. રોજિંદી નાની ક્રિયાઓ, સમયસર નોંધો, ખુલ્લી ચર્ચા, અને ભૂલ થયા પછી તેને સ્વીકારીને સુધારવાની હિંમત, આ બધું મળીને ગવર્નન્સ બને છે. આજની ઘટના સંજોગ પણ છે અને તક પણ. જો પ્રક્રિયા પારદર્શક રીતે આગળ વધે, જો સેવાઓ અડચણ વિના ચાલુ રહે, અને જો સુધારા વર્તનમાં દેખાય, તો ગવારાંટી ફક્ત આ કિસ્સો પૂર્ણ થવાની નહીં, આગળના વર્ષોમાં વધુ મજબૂત અને વિશ્વાસપાત્ર યુનિવર્સિટી જોવા મળશે.

ઘટના વિશેના તથ્યો હાલ સીમિત રીતે જાહેર છે. તેથી આગળના અહેવાલ, સત્તાવાર નોંધો અને પૂર્ણ થયેલી તપાસના નિષ્કર્ષોને ધ્યાનમાં લઈ ને જ નિશ્ચિત અભિપ્રાય બાંધવો જરૂરી છે. હાલ માટે માર્ગ સ્પષ્ટ છે. પ્રક્રિયા સુધારો, સેવા સ્થિરતા, અને સમયાંતરે જવાબદાર માહિતીપ્રકાશન. આ ત્રિપાયાથી યુનિવર્સિટી નાણાકીય સ્નાયુ ફરી ગોઠવી શકશે અને વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરી શકશે.

સંદર્ભ: વધુ માહિતી માટે સ્રોત જુઓ.