પાલનપુરની બહાર વરસાદ વરસી રહ્યો હતો, અને થાંભલા પરનો કેબલ આગ સાથે ધડાકા કરતા સળગી રહ્યો હતો. દ્રશ્યો કેમેરામાં આવ્યા, આસપાસ ભય ફેલાયો, લોકો દૂર ભાગ્યા. UGVCLની ટીમ ઘટના સ્થળે પહોંચી ગઈ અને કાબૂ મેળવવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો. સ્થાનિક વર્ણન મુજબ કેબલ લગભગ બે કલાક સુધી સળગતો રહ્યો. કારણ હજી સત્તાવાર રીતે જાહેર નથી, પણ સંકેત સ્પષ્ટ છે, હાઈ-રેઈન પરિસ્થિતિ માટે અમારી વિજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વેધર-પ્રૂફ ઓપરેશન અને પારદર્શક ગવર્નન્સ સાથે તૈયાર કરવી પડશે.

ઘટના શું શીખવે છે

આ કિસ્સો શહેર વિસ્તારમાં બન્યો, પરંતુ પાઠ ગામડાઓ માટે એટલો જ તીવ્ર છે. શહેરમાં અંડરગ્રાઉન્ડ કેબલ, કેબલ-ટુ-પોલ કનેક્શન અને જંક્શન બોક્સ વધારે છે. ગામડાઓમાં ઓવરહેડ લાઇનો, જૂના ઇન્સ્યુલેટર અને ખુલ્લા કંડક્ટર હજુ સામાન્ય છે. વરસાદ અને ભેજ બંને માટ્રિક્સ પર અલગ દબાણ લાવે છે. પાલનપુરમાં દેખાયેલી આગ અને ધડાકા કોઈ એક ટેકનિકલ ખામી તરફ નિશ્ચિત આંગળી કરે એવું કહેવું વહેલું છે, કારણ કે તપાસ સંબંધિત સત્તાવાર માહિતી આવી નથી. પરંતુ જે દેખાયું તે સિસિટમ સેફ્ટીના મૂળ સવાલો સામે મૂકે છે.

વરસાદી સીઝનમાં વીજ સલામતી નસીબ પર ન છોડાય, તે માટે કંપની અને ગ્રાહક બંનેની તૈયારી લેખિત, સમયબંધ અને પારદર્શક હોવી જોઈએ.

વરસાદ વીજ એસેટ્સને કેવી રીતે હલાવે છે

ભેજ અને પાણી ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમમાં સ્લિપેજના રસ્તા બનાવે છે. ત્રણ જોખમી રસ્તા વારંવાર સામે આવે છે. એક, પાણીનું ઇન્ગ્રેસ, ખાસ કરીને અંડરગ્રાઉન્ડ જોડાણો, જંક્શન બોક્સ અને પુલ-બોક્સમાં, જ્યાં સીલિંગ નબળી પડે તો ઇન્સ્યુલેશન રેઝિસ્ટન્સ ઘટે છે અને આર્કિંગ શરૂ થઈ શકે છે. બે, જૂના કે ઓવરલોડેડ ફીડરમાં હીટિંગ અને ભેજ સાથે ઇન્સ્યુલેશન ઝડપી કમજોર થાય છે, સપાટી પર કાર્બન ટ્રેકિંગ વધે છે. ત્રણ, વીજળી અને સર્જ ઇવેન્ટ્સથી ટ્રાંઝિયન્ટ વોલ્ટેજ ઉભા થાય છે, અર્થીંગ અને સરજ-પ્રોટેક્શન અપૂરતા હોય તો સ્પાર્ક અને બ્લાસ્ટ જેવા દૃશ્યો દેખાય છે. પાલનપુરમાં શું ચોક્કસ બન્યું તેની અટકળ કરવી યોગ્ય નથી, છતાં આ મેકેનિઝમ્સ મોન્સૂનમાં જોખમને ધક્કો આપે છે.

હવે કયા પગલાં ફરજિયાત બનાવવાના

વરસાદી કૅલેન્ડર નક્કી છે, એટલે તૈયારી પ્રી-ડિઝાઈન હોવી જોઈએ. ડેસ્ટમાં વચન કરતાં દસ્તાવેજ કામ લાગે છે. ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ માટે નીચેના પગલાં હાઈ-રેઈન ઇવેન્ટ્સ માટે બેઝલાઈન બનવા જોઈએ.

• ફીડર અને હાઈ લોડ કેબલ્સનો હેલ્થ ઓડિટ મોન્સૂન પહેલાં પૂરો કરો. ઇન્સ્યુલેશન રેઝિસ્ટન્સ ટેસ્ટ, થર્મલ ઇમેજિંગ સર્વે અને ક્રિટિકલ જંક્શનની ડ્રાયનેસ ચેકને ચોખવટભરી ચેકલિસ્ટથી બાંધો.
• પ્રી-મોન્સૂન ઇન્સ્પેક્શનને સમયબંધ બનાવો. યાદીબદ્ધ રીતે પોલ-ટોપ જોડાણો, એબીસી કેબલના ટર્મિનેશન, કેબલ-ટુ-પોલ ગ્લાન્ડિંગ, જંક્શન બોક્સ સીલ અને અર્થીંગ સિસ્ટમની કન્ડક્ટિવિટી માપો. જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં વેધર-પ્રૂફ એન્ક્લોઝર અપગ્રેડ કરો.
• હાઈ-રેઈન એલર્ટ પર ઓપરેટિંગ પ્રોટોકોલ પહેલેથી સેટ રાખો. ભારે વરસાદની ચેતવણી મળતાં જ કંટ્રોલ રૂમથી ક્રિટિકલ ફીડર પર લોડ મેનેજમેન્ટ, સેકશનલાઇઝર સેટિંગ અને પાટ્રોલ ટીમોની પૂર્વ-તહેનાતી લખિત એસઓપી મુજબ કરો.
• સ્પેર અને ઑનલ-કોલ ટીમ બ્લોક સ્તરે તૈયાર રાખો. જેલી-કિટ, હીટ-શ્રિંક, ગ્લાન્ડ, કનેક્ટર, સીલન્ટ અને પોર્ટેબલ બેરિકેડ જેવી સામગ્રી સ્ટોકમાં રાખો. રાત્રિના સમયે પણ ટીમોની રોટા સ્પષ્ટ રાખો.
• કસ્ટમર કૉમ્સ અને સાઈટ સેફ્ટીને ફ્રન્ટલાઇન બનાવો. સ્પાર્ક અથવા ધુમાડો દેખાય તો 24x7 હેલ્પલાઇન પર કૉલ કરવાની સરળ માર્ગદર્શન આપો, અને ઇનસિડન્ટ ઝોનમાં બેરિકેડ, રેઇન-સેફ સાઈનેજ અને પોલીસ સમન્વય ઝડપી કરો.

પારદર્શિતા સૌથી મોટું ઈન્સ્યુલેશન છે

સલામતી માત્ર એન્જિનિયરિંગ નહિ, તે ગવર્નન્સ છે. લોકોનું વિશ્વાસ своевારી અને સ્પષ્ટ માહિતીથી બને છે. ત્રણ સ્તરે પારદર્શિતા ફરજીયાત બનાવો.

• પ્રી-મોન્સૂન રેડીનેસ રિપોર્ટ જાહેર કરો. કયા સબડિવિઝનમાં શું ઇન્સ્પેક્શન થયું, કેટલી ખામીઓ મળી અને કેટલાં સુધર્યાં, તેનું સારાંશ મૂકો.
• ઇનસિડન્ટ ડિસ્ક્લોઝર સમયસર કરો. ઘટના સ્થળ, સમય, કંટેનમેન્ટ સ્ટેપ્સ અને હાલની સ્થિતિ ટૂંકમાં વેબ પર મૂકો. કારણની તપાસ ચાલુ હોય તો સ્ટેટસ દર્શાવો, પૂર્વનિર્ધારિત સમયમર્યાદા સાથે.
• પરફોર્મન્સ મેટ્રિક્સ ક્વાર્ટરલી મૂકો. ફીડરવાર ઇન્ટરપ્શન, સમારકામનો સમય અને સેફ્ટી ઓડિટ કવરેજ જેવી ગણતરીઓ સરળ ભાષામાં આપો.

ગામ અને શહેર માટે અલગ પ્રિસ્ક્રિપ્શન, એકજ મંત્ર

ગામડાંમાં ખુલ્લા વાયર, ઓલ્ડ ટેક પોલ ઇન્સ્યુલેટર અને મેદાનમાં ઊભેલા ટ્રાન્સફોર્મર હકીકત છે. શહેરોમાં અંડરગ્રાઉન્ડ કેબલ અને કોમ્પેક્ટ સબસ્ટેશન સામાન્ય છે, છતાં પાણી ભરાવું, બેઝમેન્ટ વોલ્ટમાં પાણી ચડવું અને કેબલ ટ્રેમાં પાણીનું સંગ્રહ મોટો જોખમ બને છે. એટલે ઉકેલ અલગ હશે, પણ મંત્ર એકજ છે, જોખમોની પૂર્વ-ઓળખ અને ચુસ્ત અમલ.

• ગામ માટે, પોલ-ટોપ હાર્ડવેअरનું રિપ્લેસમેન્ટ ઝડપાવો, એબીસી કેબલનો વિસ્તૃત ઉપયોગ કરો, લીકેજ કરંટ પર મોનીટરીંગ વધારશો અને ગ્રાઉન્ડ કલીયરન્સની સખત ચકાસણી કરો.
• શહેર માટે, જંક્શન બોક્સની આઈપી રેટિંગ સુધારો, કેબલ ટ્રે ડ્રેનેજ સુનિશ્ચિત કરો, પંપઆઉટ પ્લાન તૈયાર રાખો અને કોમ્પેક્ટ સબસ્ટેશન માટે વોટર-ઇન્ગ્રેસ એલાર્મ લાગુ કરો.

નાગરિકોને શું યાદ રાખવું

વરસાદમાં ઇલેક્ટ્રિકલ જોખમો તીવ્ર બને છે. ઘરમાં અને રસ્તા પર નીચેના નિયમો કામ આવે છે.

• ભીંજાયેલા વિસ્તારમાં ચિંકારીઓ, ધુમાડો કે અસામાન્ય અવાજ દેખાય તો તરત દૂર ચાલો, બીજાને દૂર રહેવા કહો અને યુટિલિટી હેલ્પલાઇન પર કૉલ કરો.
• પાણી ભરેલા માર્ગમાં પડેલા વાયર અથવા કેબલને કદી સ્પર્શ ન કરવો. જો દેખાય તો આસપાસ બેરિકેડ માટે મદદ કરો, પરંતુ સ્વયં જોખમ ન લો.
• ઘરમાં અર્થ લીકેજ સર્કિટ બ્રેકર અને સર્જ પ્રોટેક્ટર રાખો. ભારે વરસાદમાં અનાવશ્યક હાઈ વોટેજ ઉપકરણો બંધ રાખો.

પાલનપુરની ઘટના એક તીવ્ર યાદ અપાવે છે. ટેકનિકલ કારણની તપાસ અને અધિકૃત નિષ્કર્ષની રાહ જોવી યોગ્ય છે, પરંતુ રાહ જોતા થંભી જવાય એવું નથી. આ સીઝનમાં ફરી આવો દૃશ્ય ન દેખાય તે માટે તૈયારી આજે જ શરૂ થવી જોઈએ. ઝડપી પ્રતિસાદ પ્રસંશનીય છે, પણ આદર્શ મોડેલ એ છે જેમાં આવી દેખાતી આગ અને ધડાકાની પરિસ્થિતિ ઊભી જ ન થાય. વેધર-પ્રૂફ વિજ સુરક્ષાનો સિલેબસ સ્પષ્ટ છે, હવે તેનું અમલ ગામ અને શહેર બંનેમાં સમાન ઉત્સાહ સાથે થવું જોઈએ.