આ ભીની ઋતુએ ફરી એકવાર ચેતવણી આપી છે. સરોળી અને પુણાગામના ટેક્સટાઇલ બેલ્ટમાં ખાડીનું પાણી માર્કેટની અંદર સુધી ઘુસ્યું, દુકાનો અને ગોડાઉન પાણીમાં સળી ગયા, અને નુક્સાનની ગણતરી હજી ચાલુ છે. ટિવી 9 ગુજરાતી મુજબ, છેલ્લા ત્રણથી ચાર વર્ષથી આ જ દૃશ્ય પુનરાવર્તિત થાય છે. કમર સુધીના પાણી વચ્ચે વેપારીઓએ માલસામાન બચાવવાનો સંઘર્ષ કર્યો, સેંકડો દુકાનો પ્રભાવિત થઈ ગઇ. 250થી 500 જેટલી દુકાનો પર અસર દેખાઈ હોવાનું સ્રોત કહે છે, ઘણી દુકાનો દિવસો સુધી બંધ રહી. માંગ એક જ, કાયમી ઉપાય જોઈએ.

આ ફક્ત એક વરસાદી અઠવાડિયાની વાત નથી. જ્યારે દર વર્ષે એ જ ઘા લાગે, ત્યારે પ્રશ્ન લોકલ ઘટનાઓની બહાર નીકળી સિસ્ટમ તરફ વળે છે. ટેક્સટાઇલ ટ્રેડ સુરતનું ધબકતું હૃદય છે. બજારમાં પાણી ઘુસે એટલે નગરીના અર્થતંત્રને ચોટ પડે છે.

ખાડીપુર કેમ ફરી ફરી થાય છે

જવાબ શહેરની હાઇડ્રોલોજી અને બજારના માઇક્રો ડ્રેનેજ જોડાણોમાં છે. અતિ વરસાદની ઘડીઓમાં ખાડીમાં આવક વધે છે, ઓવરફ્લો અને બેકવોટર પ્રભાવ નીચાણવાળા વિસ્તારોને દબાવે છે. જો મુખ્ય ડ્રેનેજમાંથી નીકળતા આઉટફોલ્સ પર જવારભાટાની બેઠકમાં પાણી ઊંચું હોય, તો ગુરુત્વાકર્ષણથી પાણી બહાર નીકળી શકતું નથી. અંદરના સ્ટોર્મવોટર નેટવર્કમાં રિવર્સ પ્રેશર સર્જાય છે, ગલીઓ અને ગોડાઉનમાં પાણી ઊભું રહી જાય છે.

એવા સમયે લોકલ લેવલે પમ્પિંગ ફરજિયાત બને છે. ટાઇડ કંટ્રોલ્ડ ફ્લેપ ગેટ્સ અથવા ચેક વાલ્વ્સ અને સ્ટોરેજ ખિસ્સાઓ જેવી વ્યવસ્થા જરૂરી છે. નહિતર પાણી સીધું જ માર્કેટની ગલીઓ અને દુકાનોમાં ઘુસી જાય છે. સરોળી અને પુણાગામમાં ઘાંસચોળ કમર્શિયલ પ્લોટિંગ, સંકુચિત ગલીઓ અને લેવલ ફેરફારો માઇક્રો ડ્રેનેજને વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. પરિસ્થિતિ ભારે વરસાદી રન ઓફ સાથે ખાડીના પાણી જોડાય ત્યારે વિકટ બને છે.

ઉદ્યોગ માટે જોખમ શું છે

આ ક્લસ્ટરમાં વેપારનું હૃદય સ્ટોક અને નકદી પ્રવાહ છે. પાણી ગોડાઉનમાં ઘૂસે એટલે ગ્રે ગૂડ્સથી લઈને તૈયાર સાડીઓ સુધીનું માલ ભીનું થાય, દાગ પડે કે પેકેજિંગ નષ્ટ થાય. ઓર્ડર રિજેક્ટ થાય અથવા ભારે ડિસ્કાઉન્ટ આપવો પડે. શોપફ્લોર અને ગલ્લાનું કામચલાઉ બંધ થવાથી ડિલિવરી સાયકલ તૂટે છે, ટ્રાંઝિટ દરમ્યાન રીરાઉટિંગનો ખર્ચ વધે છે, નાના વેપારીની ક્રેડિટ ચેઇન પર દબાણ આવે છે. ખાસ કરીને વ્યસ્ત સીઝનમાં બે કે ત્રણ દિવસનું સ્ટેન્ડસ્ટિલ પણ સપ્લાયરથી રિટેલર સુધીની વિશ્વસનીયતા ઘટાડે છે.

બજારની સ્પર્ધાત્મકતા સતત ભીના સીઝનમાં કસ્ટમાઇઝ્ડ flood mitigation વિના ઘટે.

આ યુનિટ લેવલનો જોખમ છે, પરંતુ તેનું મૂળ કારણ પ્લોટની સરહદ બહાર છે. બેકવોટરનું તણાવ નેટવર્ક અને આઉટફોલ કંડિશનિંગથી ઉપજતું હોવાથી ઉકેલ પણ સિસ્ટમમાં જ છે. સરકારી અને સ્થળીય સ્તરે નીતિ આધારિત દેખરેખ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અપગ્રેડ વગર દર વર્ષે એ જ ચક્ર દોહરાતો રહેશે.

આ વરસના પાઠ, ફરી સ્પષ્ટ

ટિવી 9 ગુજરાતી દ્વારા દર્શાવાયું કે આ વખતે પણ માર્કેટની અંદર સુધી પાણી ભરાતા વેપારીઓ જીવના જોખમે પસાર થયા. અનેક ગોડાઉનમાં પાણી ઘૂસતાં કિંમતી માલ બગડ્યો. 250થી 500 જેટલી દુકાનો પર અસર, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નુકસાન, બજારની ગતિવિધિમાં વિરામ. ત્રણથી ચાર વર્ષથી આ ચિત્ર નિયમિત દેખાય છે. એટલે હવે આ અપવાદ નથી, પેટર્ન છે. પેટર્ન સામે પ્રતિસાદ સિસ્ટમેટિક હોવો જોઈએ.

આ ચિંતા શહેરના અર્થતંત્રને લગતી છે. ટેક્સટાઇલ ટ્રેડ સુરતની ઓળખ અને હજારો આજિવિકાનું આધાર છે. દર વર્ષની અનિશ્ચિતતા વેપારીઓ અને કામદારો બંનેને જોખમ સામે મૂકે છે. ამიტომ વેપારીઓ કાયમી રસ્તો માગે છે. ખાડી સફાઈ, પાણી નિકાલની યોગ્ય વ્યવસ્થા, અને માર્કેટની અંદર સલામતીના ધોરણો જરૂરી છે, જેથી રોજનું લેતીદેતી સુરક્ષિત રહી શકે.

નીતિ આધારિત, જગ્યાની જરૂર પ્રમાણેના ઉપાયો

નીચેના સૂચનો ઘોષણા નથી, ક્રિયાયોગ્ય દિશાઓ છે. સ્થાનિક હકીકત મુજબ કસ્ટમાઇઝ થઈ શકે છે.

• માઇક્રો ડ્રેનેજ ઓડિટ કરવું, માર્કેટ ગલી સ્તરે માટેનન્સ મેપ અને વર્ક ઓર્ડર કેલેન્ડર તૈયાર કરવું, જેમાં જવારભાટા અને મોસમી વરસાદની પૂર્વઆખલન સાથે ક્લીનિંગ વિન્ડોઝ નક્કી થાય.
• આઉટફોલ પર ટાઇડ રિસ્પોન્સિવ ફ્લેપ ગેટ્સ અથવા ચેક વાલ્વ્સ માટે ઓપરેશનલ એસઓપી બનાવવી, હાઈ ટાઈડ બ્લોકેજ વખતે પોર્ટેબલ પમ્પિંગ સાથે બાયપાસ રૂટ્સ તૈયાર રાખવા.
• વોર્ડ સ્તરે ડીટેન્શન ખિસ્સા અને પરમિએબલ પેવમેન્ટ જેવા સ્ટોરેજ વિકલ્પો બનાવવા, જેથી ટોચના વરસાદી કલાકોમાં નેટવર્ક પર દબાણ ઓછું થાય.
• માર્કેટ બિલ્ડિંગ કોડમાં પ્લિન્થ હાઈટ, રિએન્ટ્રી પોઇન્ટ્સની વોટરપ્રૂફિંગ, ઇલેક્ટ્રિકલ પોઇન્ટ્સને સલામત ઊંચાઈ પર રાખવાના સ્પષ્ટ માર્ગદર્શનો ઉમેરવા, નવી મંજૂરીઓમાં પગલુંદાર અમલ કરવો.
• ગોડાઉનમાં એલિવેટેડ રૅક્સ મુકવા, મિઝેનાઇન પર સીઝનલ હાઈ વેલ્યુ સ્ટોક રાખવો, અને પેકેજિંગ માટે વોટર રેઝિસ્ટન્ટ મટીરીયલ અપનાવવું, જેથી ટૂંકા સમયની ઘુસણખોરીથી નુકસાન નિયંત્રિત થાય.
• એર્લી વોર્નિંગ માટે લોકલાઇઝ્ડ રેઇન અને વોટર લેવલ બુલેટિન શરૂ કરવું, માર્કેટ એસોસિએશનના વોટ્સએપ બ્રોડકાસ્ટ અથવા પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમ સાથે એલર્ટ જોડવા.
• ઇમરજન્સી રૂટ મેપિંગ કરવું, લોકો અને માલસામાન સલામતીથી ખસેડી શકાય તે માટે માર્ગચિહ્નો અને તાલીમ, પાણી ઉતરતા જ સફાઈ અને ડિસઇન્ફેક્શનની ઝડપી યોજના તૈયાર રાખવી.
• ડેટા લોકર રાખવો, દુકાનદારો પાણીના સ્તર અને કલાકોની નોંધ કરે, જેથી આગામી સિઝનમાં ટારગેટેડ સુધારા નક્કી થઈ શકે.

આ પગલાં એક જ દિવસે કાયમી ઉકેલ લાવે એવું નથી. પરંતુ દર વર્ષે ક્ષમતા અને શીખ વધારી અસર ઘટાડી શકે છે. જ્યાં બેકવોટરનું જોખમ અચુક છે, ત્યાં નેટવર્ક અને ઓપરેશન બંનેમાં કસ્ટમાઇઝ્ડ flood mitigation જ સ્પષ્ટ માર્ગ છે.

હવે શું, અને કોણ શું કરે

સૌ પ્રથમ મેદાની કાર્યવાહી જોઈએ. ડીવોટરિંગ, ક્લીનિંગ, અને ઇલેક્ટ્રિકલ સેફ્ટી ચેક પૂરાં થાય, જેથી બજાર ઝડપથી ઉભું થાય. ત્યારબાદ મોનસૂન બાદના વિન્ડોમાં માઇક્રો ડ્રેનેજ ઓડિટ, આઉટફોલ કન્ડિશન ચેક અને એસઓપી અપડેટ્સ હાથ ધરવા.

ટિવી 9 ગુજરાતી મુજબ વેપારીઓની સ્પષ્ટ માંગ કાયમી પદ્ધતિ શોધવાની છે. તે માટે લોકલ એડમિનિસ્ટ્રેશન, માર્કેટ એસોસિએશન્સ અને ટેક્નિકલ એજન્સીઓ સાથે સંયોજિત રોડમેપ જરૂરી છે. જવાબદારી વહેંચાયેલ છે, સમય બદ્ધ છે.

સંદેશ એક જ. સરોળી અને પુણાગામમાં પાણી ઘુસે ત્યારે પ્રશ્ન માત્ર એકાદ ગલીનો નથી, તે આખા સપ્લાય ચેઇનનો છે. અધૂરી સ્ટોર્મવોટર યોજના બજારની કમજોરી બની રહે તે પહેલાં, જગ્યાની જરૂર મુજબનું નીતિ આધારિત સુધારણ શરૂ થવું જોઈએ. આ ઉદ્યોગે શહેરને ગતિ આપી છે. હવે ગતિ જાળવવા માટે પાણીથી રક્ષા આપતી વ્યવસ્થા પણ એટલી જ ગતિએ આગળ વધવી જરૂરી છે.