સુરતમાં વારંવાર થતી ખાડીપૂરે ગુસ્સાને ગોઠવણ આપી દીધી છે. પર્વત પાટિયા અને આસપાસની 15થી વધુ સોસાયટીઓ એક છત્રી નીચે આવી છે. જન આંદોલન સમિતિ બની છે, માગણી સીધી છે, કાયમી ઉકેલ. માત્ર ડીવોટરિંગ નહીં, માત્ર પંપિંગ નહીં. 25 દિવસમાં ત્રણ વખત પાણી ઘૂસે તો રોજીંદું જીવન ઊંધું થાય છે, એનો સાક્ષાત અનુભવ આ વિસ્તારોને થઈ ગયો છે.

આ દબાણ હવે ગલીઓથી આગળ વધીને તંત્રની પ્રક્રિયામાં ઘૂસે છે. ફરિયાદ વ્યક્તિગત નથી રહી. સોસાયટીઓ એકમ તરીકે બોલે છે. કાર્યક્રમોની ચીમકી સ્પષ્ટ છે, ટૂંકા ગાળામાં જવાબ નહીં મળે તો પદયાત્રા, બાઈક રેલી અને ઉપવાસ થશે. સંદેશો સ્પષ્ટ છે, શેડ્યૂલ બતાવો, કામ બતાવો, જવાબદાર કોણ છે તે નામે જણાવો.

કારણ પર રાજકીય સ્વીકાર

સાંસદ મુકેશ દલાલે કારણની લાઈન ખેચી છે. માનવસર્જિત અવરોધો, ખાડીઓના કુદરતી વહેણમાં ઉભા પડેલા અટકાવ, વર્ષોની પૂરાણ અને સંકોચન. તેઓ કહે છે કે શહેરની સાત ખાડીઓનો વિગતવાર અભ્યાસ થશે, અવરોધો દૂર કરાશે, લાંબા ગાળાની કામગીરી હાથ ધરાશે. આ સ્વીકાર માત્ર શબ્દ નથી, પ્રોબ્લેમ સ્ટેટમેન્ટને સ્પષ્ટ બનાવે છે. જ્યાં પાણી ઘૂમે છે તે ગળિયો સાફ કરવો, અનધિકૃત ભરાવો હટાવવો, સંકોચન ઉખેડવું, અને પછી નિકાલના પાથનો મેળ બેસાડવો.

પર્વત પાટિયામાં ખાડીપૂર સામે ઊભો દબાણ હવે પ્રક્રિયાની ચકાસણી છે, ફક્ત એકાદ કામથી શમવાનો નથી.

આ ઘોષણાથી દિશા મળે છે. પરંતુ વિશ્વાસ માટે માપણી જોઇએ. લોકો હવે વચનો નહીં, માઇલસ્ટોન જોઇએ. કયા અવરોધ પહેલા હટશે, ક્યારે હટશે, કોણ દેખરેખ કરશે, એ દિવસક્રમ સાથે જાહેર કરવું જરૂરી છે.

ટેક્નિકલ ગેપ પર નાગરિક નજર

પ્રશ્ન બે સ્તરે છે. પ્રથમ, કુદરતી નાળીઓમાં આવેલ ભૌતિક અવરોધ. પાણી વળઝારું બને છે, તળિયાં ભરાય છે, રસ્તા તણી જાય છે. બીજું, અંદરની ડિઝાઇનમાં ગેરમેળ. ડ્રેનેજ અને સ્ટોર્મ વોટર લાઇનનો મેળ નાળીઓ સાથે બેસાડાયો નથી તો પાછું પાણી ચડે છે. બંને સ્તરે કામ ખૂલ્લું છે. પ્રથમ સ્તરે મશીન અને મેનેજમેન્ટ જોઇએ. બીજી સ્તરે નકશા અને ડેટા જોઇએ.

ટૂંકા ગાળાના પગલાં સ્પષ્ટ હોઈ શકે. ખાડીઓના પ્રવાહમાં જે મોટા અટકાવ છે તેની પ્રાથમિક યાદી બહાર પાડો. કેટલા સ્થળો, કઈ સોસાયટીની બાજુ, કયા ગુલ્લા પર શીટપાઇલ કે ડમ્પિંગ છે, અને ક્યારે દૂર થશે, તે તારીખ સાથે લખો. મેદાન પરની ટીમો માટે એક જ સંપર્કબિંદુ જાહેર કરો. ફરિયાદ નોંધાતા અંદાજિત નિવારણ સમય આપો. જોખમી બિંદુઓ પર આગોતરા ચેતવણીઓ મોકલો. આ બધું દૈનિક અપડેટ સાથે ચાલે તો ગુસ્સો દિશામાં ફેરવાય છે.

મધ્ય ગાળામાં અભ્યાસ વિશ્વાસ લાયક ત્યારે ગણાય, જ્યારે સ્કોપ, પદ્ધતિ અને પરિણામ ખુલ્લે રાખવામાં આવે. સાત ખાડીઓનો અભ્યાસ માત્ર ટેક્નિકલ ડ્રોઇંગ નહીં, સાઇટ પરની હકીકતોનું દસ્તાવેજીકરણ હોવું જોઇએ. ક્યા અવરોધ છે, કેવી રીતે દૂર થશે, કિતલો સમય લાગશે, કામ પૂરૂ થયા પછી ચકાસણી કેવી રીતે થશે, તે બધું લખિતમાં મૂકવું જરૂરી છે. નાગરિક સમિતિઓ સાથે સંયુક્ત નિરીક્ષણના દિવસો નક્કી કરો. પછીના પ્રવાહનું મૂલ્યાંકન સામે સામે થાય.

ડિલિવરી ટેસ્ટનું માપદંડ

આ છે તંત્ર માટે ડિલિવરી ટેસ્ટ. ચેકલિસ્ટ સીધી છે. એક, સમયરેખા વિના વચન નહીં. બે, વિસ્તારમાં વિભાગવાર કામની જાહેર યાદી. ત્રણ, મેદાન પર જવાબદાર અધિકારીનું નામ અને સંપર્ક. ચાર, પાણી ભરાવાની શક્યતા વધે ત્યારે પ્રાક્તન આયોજન. પાંચ, કામ પૂરૂ થયા પછીની અસરની રિપોર્ટિંગ. આ પાંચ દિશા બતાવે છે, અને શહેરને વિશ્વાસ પરત આપવાની શરૂઆત પણ અહિંથી જ થાય છે.

નાગરિક દબાણને સાધન બનાવવા માટે ભાગીદારી જરૂરી છે. જન આંદોલન સમિતિનો ઉદય શહેરની નાગરિક રાજનીતિનો ટર્નિંગ પોઈન્ટ બની શકે. રહેવાસીઓ દૈનિક અગવડીઓની યાદી સાથે હાજર છે, ઘર સુધી પહોચ અટકાવ, વાહનો ખારા પાણીમાં બંધ થવા, વેપારનું નુકસાન. આ બધું હવે એજન્ડા છે. જયારે કામોની પ્રાથમિકતા ગોઠવાય, ત્યારે આ સામૂહિક અવાજ ટેબલ પર બેઠો હોવો જોઇએ. અસર ત્યારે જ માપી શકાય છે.

રાજકીય સ્તરે એક સ્વીકાર પહેલેથી છે, રોષ વ્યાજબી છે. દોષારોપણથી બહાર આવવાનું આ ક્ષણ છે. જો અવરોધ દૂર કરવાની કાર્યવાહી હાલની કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને ઢાંચાકીય જવાબદારી સાથે મેળમાં ચાલે, તો અમલને સ્વીકાર્યતા મળે છે. બોટલનેક કયા કાયદા હેઠળ તોડી શકાય, કયા નોટિસની જરૂર, કયા વિભાગે ટેન્ડર કરવું, એ બધું એક જ પેજ પર મૂકો. અસંપૂર્ણ માહિતી ફરી ગેરવિશ્વાસ ઊભો કરે છે.

ડેટા પરથી શીખવાની ફરજ

અગાઉના દરેક વરસાદને ડેટા પોઇન્ટ ગણી શકાય. કયો ચોરાસો પહેલા ભરાયો, કયા વિસ્તારમાંથી ખાડીઓએ પાછું પાણી ધકેલ્યું, કઈ કોલ પર ટીમ કેટલા મિનિટમાં પહોંચી, અને ક્યારે પાણી ઘટ્યું. આ માહિતી આવતી ગોઠવણમાં વપરાય. ડેટા ખુલ્લો હશે તો ચર્ચા ગતિશીલ બનશે. જન આંદોલન સમિતિ એવી માહિતી માગશે, અને તંત્ર તેને સમયસર આપે તો ખાડીપૂરનો ચક્ર તૂટી શકે છે.

સુરત જેવા વેપારી શહેરને એજન્ડા સ્પષ્ટ જોઇએ. ટૂંકા ગાળામાં અવરોધ હટાવવાનો પ્લાન, મધ્ય ગાળામાં ખાડીઓના પાથનું ફરી ગોઠવણ, લાંબા ગાળામાં સ્થાયી ઉકેલ માટે સ્પષ્ટ જવાબદારીની લાઈન. પર્વત પાટિયાથી ઊભો થયેલો દબાણ જો ડેટા અને સાબિતી સાથે સશક્ત બનશે, તો શહેરની ચર્ચા વિચલિતતા નહીં, દિશા પકડશે. અને તંત્ર જો સાત ખાડીઓના અભ્યાસને સમયબંધ પગલાં સાથે બાંધશે, કામની યાદી વિસ્તાર અને તારીખ સાથે જાહેર કરશે, તો વિશ્વાસ પાછો ઊભો થઈ શકે છે.

નિષ્કર્ષ સીધી છે. મુદ્દો ખાલી પાણી ઉતારવાનો નથી, શીખવાનો છે. દરેક સિઝન પછી પોસ્ટ ઈવેન્ટ રિવ્યુ થવો જોઇએ. શું ખોટું ગયું, શું કામ્યું, આગળ શું કરવું. આ ચક્ર જાળવાયો તો આવતા વરસાદે શહેર તૈયાર રહેશે. નહીં તો, જેમ રહીશોએ ચીમકી આપી છે, કાર્યક્રમો તીવ્ર બનશે, અને ચર્ચા વચનો પર નહીં, નિકાલ પર આવશે.